Arber Zaimi

Mythistorema

In Përkthime, Vjersha on 28 Shkurt, 2012 at 15:17

1.

Engjëllin –

tre vjet e pritëm, me vëmendje të fiksuar,

tek vëzhgonim nga pranë

pishat bregun yjet.

Dikush me plor parmende, dikush me kiç t’anijes

rrëmonim të gjenim dhe një herë farën e parë

që drama e kahmotit të mund t’ia niste prapë.

Në shtëpitë tona u kthyem rraskapitur,

gjymtyrëmpirë, buzëplasur

prej shijes së ndryshkut, prej ujit të njelmët.

e kur u zgjuam ecëm drejt veriut, të huaj

mbështjellë në mjegullën e flatrave të panjolla të mjellmave që na kishin plaguar.

Netët e dimrit na marroste e forta erë e lindjes

behareve humbnim n’agoni të ditëve që s’dinin të vdisnin.

Sollëm me vete këto

relieve skalitur prej një arti modest .

2.

Ja dhe një tjetër pus brenda në shpellë.

Dikur na ish kaq lehtë të pikturonim idhuj edhe ornamente

e të kënaqnim ata pak miq që qëndruan besnikë.

Litarët janë këputur; veç vragët buzë pusit

na kujtojnë lumturitë që kanë shkuar:

gishtat në buzë të pusit, siç do thoshte poeti.

Gishtat ndjejnë për pak çaste ftohtësinë e gurit,

Pastaj ethja trupore ngadhënjen mbi të

e shpella vë në lojë shpirtin e saj dhe e humbet

në çdo moment, me heshtje plot, e ujë asnjë pikë

3.

Mbaji mend banjat ku të kanë vrarë

U zgjova me kët’kokë mermeri në duar;

m’i lodhka bërrylat e s’di se ku ta lëshoj.

Pozhytej në ëndërr bash kur unë po dilja prej saj

kështu që jeta jonë u bë një e vështirë do ta ketë të ndahet sërish.

Shikoj sytë: as të hapur, as të mbyllur

i flas gojës që rreket e rreket të flasë

mbaj faqet që lëkurën tashmë e kanë thyer.

Kaq mundem të bëj.

Duart më zhduken dhe vijnë drejt meje

të gjymtuara.

4.

                       Argonautë

Dhe një shpirt

në dashtë ta njohë vetveten

duhet të kqyrë

brenda shpirtit të vet:

të huajin dhe armikun, se atë e kemi parë në pasqyrë.

Ata qenë të mirë, shokët, kurrë nuk u qanë

për punën a etjen a ngricën,

ata qenë të qëndrueshëm si pemët a valët

që mbajnë dhe shiun dhe erën

që mbajnë dhe natën dhe diellin

pandryshuar në mes të ndryshimit.

Qenë shumë mirë, për ditë të tëra

djersitën tek rremat me sytë e përulur

frymëmarrje ritmike

dhe gjaku iu përskuqte një lëkurë të nënshtruar.

Ndonjëherë këndonin, me sytë të përulur

ndërsa lundronim ishullin e shkretë plot gjembaçë bregdeti

drejt perëndimit, përtej kepit të qenve

që lehin.

Në dashtë të njohë vetveten, thanë

duhet të shohë në shpirtin e vet, thanë

dhe rremat përplasen me arin e detit

në perëndim.

Ne lamë pas shumë kepe shumë ishuj dete

që çonin në dete të tjera, zgalemë e lundra.

Ndonjëherë gratë e dëshpëruara vajtonin

qanin fëmijët e tyre të humbur

të tjerë të hutuar kërkonin Aleksandrin e Madh

dhe lavditë e varrosura në thellësi të Azisë.

Ankoruam në brigje përplot ndodhi-nate

zogj që këndonin, me ujëra që na lanë nëpër duar

kujtimet prej një lumturie të madhe.

Por udhëtimet nuk mbaruan.

Shpirtrat e tyre u njësuan me rremat e kllapat e rremave

me fytyrën solemne të bashit

me fletën e timonit

me ujin që ua thyente imazhet copë-copë.

Shokët vdiqën një nga një

me sy të përulur. Rremat e tyre

shënojnë vendin ku prehen në brigje.

Askush s’i mban mend. Drejtësi

5.

Ne nuk i njihnim

thellë brenda nesh, neve shpresonim

t’i kishim njohur që kur ishim foshnjë.

I kemi parë një a dy herë, më pastaj ata morën detin:

ngarkesa me qymyr, me grurë edhe miqtë tanë

humbën përgjithnjë matanë oqeanit.

Agu na kap tek rrimë karshi kandilit

tek vizatojmë në letra dhimbshëm edhe panatyrshëm,

anije sirena apo guaska deti;

muzgjeve zbresim poshtë tek lumi

se ai na e rrëfen kah rruga për në det;

e netët i kalojmë bodrumeve, era katran.

Miqtë na kanë lënë

ndoshta s’i kemi parë kurrë, ndoshta

i kemi pjekur veç atëherë kur gjumi

ende na çonte drejt valës që merr frymë

ndoshta ne deshëm miq sepse kërkonim një jetë tjetër

përtej statujave.

6.

M.R.

Kopshtin me shatërvanë nëpër shi

ke për ta parë veç përtej mjegulltisë së xhamit

të dritares poshtë. Dhoma jote

do të ndriçohet veç prej flakës së oxhakut

dhe ndonjëherë të largmet vetëtima kanë për të nxjerrë në pah

rrudhat në ballin tënd, o Miku im i vjetër.

Kopshti me shatërvanë që në pëllëmbët e tua

ish ritm’i jetës tjetër përtej të plasariturave

statuja e përtej kollonave tragjike

përtej valles në mes oleandrave

pranë guroreve të reja –

qelqi i avullt tash e ndan prej jetës tënde.

Ti s’do të marrësh frymë; dheu dhe rrëshira e drurëve pranë

do të rrjedhin prej kujtesës tënde e do të godasin

këtë dritare që bota e jashtme

po e godet me shi.

7.

                              Era e jugës

Kah perëndimi deti bëhet njësh me një vargmal.

Majtas fryn juga që po na marros,

ajo soj ere që dhe ashtin zhvesh prej mishit.

Shtëpia jonë rri mes pishash edhe mes bishtajash.

Dritare të mëdha. Tryeza të mëdha

për të të shkruar letrat që filluam të shkruajmë

tash sa muaj, letra që i hedhim

në honin që zë vend mes nesh, e derisa të mbushet.

Yll i agimit, kur ti i ule sytë teposhtë

orët tona qenë më të ëmbla se vaji

mbi plagë, më të ëndshme se uji i ftohtë

në gjuhë, më paqtuese se flatrat e mjellmës.

Ti mbajte jetën tonë në pëllëmbë të dorës.

Pas bukës së hidhur të syrgjynosjes,

netëve nëse rrimë ballë murit të bardhë

zëri jot qaset si shpresa për një zjarr;

edhe sërish kjo era po na kthehet

e nervat na i pret, njëjtë si me brisk.

Prej nesh secili të shkruan ty të njëjtën gjë,

nga ne secili hesht kur në prani të tjetrit,

duke parë, secili, të njëjtën botë ndaras

dritën dhe terrin mbi maja t’vargmalit

edhe ty.

Kushdo t’na i zhveshë zemrat prej dhimbjes që i ka mbuluar?

Mbrëmë ra shi i rrebeshtë, edhe sot sërish

qielli i vranët na brengos. Mendimet tona –

si halat e pishave që soll rrebeshi i djeshëm që

janë bërë kapicë të panevojshme mu në prag të derës –

do të ngritnin një kullë që rrënohet.

Në këto katunde të dhjetuara

në kët’grykëmali, që e rreh fort juga

ndërsa i rrimë karshi vargmalit e të fshihemi,

kush do ta çmojë për ne dënimin me harresë?

Kushe pranon flijimin tonë tash që vjen fundi i vjeshtës?

8.

Çfarë po ndjekin shpirtrat tanë që udhëtojnë

hipur mbi anije të rrëgjuara

stërmbushur me gra çehreverdha e kalamaj që qajnë

që s’mbërrijnë dot t’ia heqin mendjen vetes as me peshqit fluturues

as me yjet drejt të cilëve direkët kanë kthyer majat;

gërvishtur në disqe gramafonesh

përkushtuar pelegrinazheve të paqena, padashje

pëshpëriten copëza mendimesh nga gjuhë të panjohura.

Çfarë po ndjekin shpirtrat tanë që udhëtojnë

mbi dru të kalbur, zhytur n’ujë të njelmët

prej portit – në port?

Duke shmangur shkëmbinjtë e thyer, duke thithur

freskinë e pishave çdo ditë e më vështirë,

duke notuar në ujërat e këtij deti

dhe të atij deti,

pa ndjesinë e prekjes

pa njerëz

në një vend që s’është më i joni

as i yti.

E dinim që ishujt qenë të mahnitshëm

këtu, thuajse diku afër ku ledhatonim

paksa më poshtë a paksa më lart,

një hapësirë të vockël.

9.

Limani është i vjetër, tash s’mundem më të pres

mikun që shkoi prej ishullit plot pisha

mikun që shkoi prej ishullit plot rrape

mikun që shkoi e dol në det të hapur.

Ledhatova topat e ndryshkur, ledhatova rremat

që ta këndell trupin e të marr vendim.

Velat që bien vetëm kundërmim

kripe prej stuhisë që kaloi.

Në zgjodha të rri vetëm, ajo që doja

qe vetmia, e jo ky soj padurimi,

shpirtin grimcuar përmbi horizont,

këto linja, këto ngjyra, kjo heshtje.

Yjet e territ më kthejnë tek Odiseu,

që i priu të vdekurve në fusha t’asfodelit.

Lundruam gjer këtu me shpresën që mes asfodeleve do gjenim

ujin që rrodhi prej plagës s’Adonisit.

10.

Vendi ynë është i mbyllur, gjithandej male

që ditë e natë kanë për tavan qiellin e rëndë.

S’kemi lumenj, s’kemi puse, s’kemi burime,

vetëm ca sterna që ne i adhurojmë – dhe ato bosh – e aty kumbon zëri.

Tingull i ndenjtur e i zgavërt, njëjtë si vetmia jonë

njëjtë si dashuria jonë, njëjtë si trupat tanë.

Duket habi se si dikur qemë në gjendje të ndërtonim

shtëpitë tona, tbana edhe vatha.

Martesat tona, kurorat dhe unazat

u bënë enigma që s’ia shpjegojmë dot shpirtit.

Si lindën fëmijët tanë, si u rritën kaq të fortë?

Vendi ynë është i mbyllur. Dy të zinj Symplegadë

e kanë zënë. Kur zbresim poshtë

te portet ditëve të diela që të marrim frymë lirisht

ne shohim, kur ndriçon agimi,

anije të shkatërruara prej udhëtimesh që kurrë s’mbaruan,

trupa që tash nuk dinë më si dashurohet.

11.

Ndonjëherë gjaku të ngrin siç ngrin hëna

në natën e paanë gjaku yt

shpërhap flatrat e tij të bardha mbi

shkëmbinjtë e zinj, mbi silueta pemësh e shtëpish,

me pakëz dritë prej kohës kur ishim të vegjël.

12.

Shishe në det

Tre shkëmbinj, ca pisha të përzhitura, një këmbanore vetmitare

dhe më përpjetë

e njëjta pamje e përsëritur fillon edhe një herë:

tre shkëmbinj në formën e një shtegu, ngjyrë ndryshku

ca pisha të djegura, zezë dhe verdhë,

dhe një kupolë katrore lyer me gëlqere;

akoma më lart, shumë herë përsëritet

e  njëjta pamje rishfaqet shtresë përmbi shtresë

gjer në horizont, gjer në qiellin e agimtë.

Këtu e ankoruam anijen që të riparojmë rremat që u thyen

që të pimë ujë e të flemë.

Deti shijehidhur mbet i thellë e i panjohur

shtjellë paskajshëm në qetësi.

Këtu, mes zajeve gjetëm një monedhë

luajtëm zarat se kushkishpër ta marrë.

Më të riut i ra shorti, e menjëherë u zhduk.

Dolëm në det sërish, me rremat  tanë të thyer.

13.

Hydra

Delfinë, flamuj dhe topa që gjëmojnë.

Deti, dikur për shpirtin tënd i hidhur shumë

bartte anijet që feksnin ngjyrashumë

i l’kundte, i shkundte e i rrotullonte, i gjithi blu e flatrabardhë

dikur për shpirtin tënd qe kaq i hidhur

e tash plot ngjyra deti shndrit nën diell.

Vela të bardha rreze dielli e direkë të lagur

godasin me ritm tupanash valët që u platitën.

Sytë e tu, po të shihnin dot, do t’ishte bukuri

krahët e tu, po të dilnin dot, do të shkëlqenin drite,

buzët e tua do të ngjalleshin, siç ishin mësuar,

po të shihnin këtë mrekulli:

ti gjithë kërkoje ta shihje kët’ditë

këtë deshe të shohësh kur ke qenë ballë shkrumbit

apo në shi, në mjegull e stuhi

madje edhe kur dritat shkonin drejt venitjes

dhe qyteti po mbytej e në sheshin e gurtë

e Nazareni kur ta rrëfeu zemrën,

çfarë po kërkoje? pse s’vjen? çfarë po kërkoje?

14.

Tre pëllumba të kuq nën diell

shkruajnë fatin tonë nën rreze

me ngjyrat dhe gjestet e njerëzve

që dikur deshëm.

15.

                                         Quid πλατανων opacissimus *

Gjumi të fshtolli me gjethe të gjelbra si pemë

merrje frymë si pemë nën qetësinë e rrezeve

në dritën e pranverës unë ta kundroja f’tyrën:

qepallat e mbyllura, qerpikët që fërkonin ujin.

Në barin e butë gishtërinjtë e mi gjetën gishtat e tu

ta preka pulsin për një çast

e ndjeva që zemra jote tjetërkund dhemb.

Nën rrap, pranë ujit, mes pemëve të dafinës

gjumi të mor me vete edhe të shpërndau

rreth meje, pranë meje, e qenia ime e paaftë të të prekte tërësisht –

një, ashtu si ishe me heshtjen tënde;

të shihte hijen tënde tek rritej e zvogëlohej,

tek humbte në hije të tjera, në tjetrën

botë që të la të shkoje e gjithsesi të mbajti veç për vete.

Jetën që na dhanë të rronim, e jetuam.

Gjynah ca që pritën me kaq shumë durim

humbur në dafina gjethezeza, poshtë rrapesh hijerëndë

dhe ata, vetmitarë, që flasin me sterna e puse

dhe mbyten në rrathë të zërit.

Gjynah shokët që ndamë skamjen dhe djersën

dhe u zhdukën drejt diellit si korbat që shkuan tej gërmadhave

pa shpresën e mbërritjes së shpagimit.

Falna, veç gjumit, qetësinë.

 

*Si e kam rrapin hijerëndë? (Plini i Ri, Letër Kanin Rufit)

16.

                               Emri është Orest

 

Udhëtim, sërish udhëtim, udhëtim,

kush e di sa herë, sa prehër njollosur n’gjak, sa zezona

që radhiten; njerëzit që më shohin,

që më kanë parë asokohe kur prej koçisë

ngrija dorën, fitimtar, e ata brohoritnin triumfalisht.

Më habisin kuajt që nxjerrin shkumë, kur do të lodhen kuajt?

Rrotat kërcasin, rrotat nxehen, kur do të digjen rrotat?

Kur do të këputen frerët, kur do të shkelin thundrat

e kuajve pak më ngadalë mbi dhe

mbi barin e butë, mes lulëkuqeve

aty ku në pranverë ti këpute një luledele

ishin të këndshëm sytë e tu, po ti s’dije ku të vështroje

as unë s’dija ku të vështroja, unë, pa një atdhe,

unë që vazhdoj përleshjet këndejpari, e kushedi sa herë?

i ndjej gjunjtë tek i lëshojnë udhë boshtit të koçisë

dhe rrotave, i hapin udhë pistës

gjunjtë thyhen lehtësisht kur kështu duan zotat,

askush s’shpëton dot, s’të hyn në punë forca, s’i shpëton

dot detit që të ka përkundur foshnje, detit që kërkon

në këto kohë gjykimesh, ndërsa kuajt turfullojnë,

me frerët që tingëllonin vjeshtave nota në shkallë lidiane

detin që nuk e gjen dot, sado që të vraposh e t’endesh

sado të vërtitesh tej Eumenideve të zeza e t’mërzitshme,

i pafalur.

17.

Astyanaks

Tash që po shkon, merre me vete djalin,

birin që dritën e pa përposh rrapit,

atë ditë kur frynin trumbetat dhe armët vizllonin

dhe kuajt e djersitur epoheshin që të preknin me flegrat e njoma

syprinën gjelbëroshe të ujit.

Pemët e ullinjve mbajnë rrudhat e etërve tanë

shkëmbinjtë mbartin urtësinë e tyre

e gjaku i vëllezërve ende i njomë mbi dhe

një gaz jetëdhënës, një udhë kaq e plotë

për shpirtra që e dinë kujt t’i luten.

Tash që po shkon, tash që dita e shpagimit

lind, sot kur askush s’e di

kë do të vrasë a si do të vdesë,

merre me vete djalin që dritën së pari pa

nën gjethet e atij rrapit

edhe mësoje që t’i njohë mirë pemët.

18.

Më vjen keq që mes gishtash lashë një lumë të gjerë të më rridhte

e s’piva as dhe një pikë ujë.

Tash po zhytem në shkëmb.

Një fidan pishe mbjellë në dhe të kuq

e vetmja shoqëri që kam.

Gjithçka desha u zhduk bashkë me shtëpitë

që ishin të reja verën që shkoi

e që u rrënuan nën erëra vjeshte.

19.

Edhe nëse fryn era për ne s’ka freski

e vogël është hija që lëshojnë selvitë

e kodrat rreth e rrotull që ngjiten gjer në male;

barrë mbi shpinë i mbajmë

miqtë që tashmë nuk dinë më si të vdesin.

20.

Prapë m’hapet plaga që kam në krahëror

kur yjet vijnë poshtë e m’i motërzohen trupit

kur heshtja rrëzohet nën hapa njerëzorë.

Këta shkëmbinj që zhyten në kohë më zvarrisin pas tyre – sa larg?

Detin, detin, kush do të mundë ta zbrazë e ta terë?

Shoh duar të shkunden tërhequr nga zhgaba e skifterë

i lidhur siç jam pas shkëmbit që timin e ka bërë vuajtja

shoh pemët, frymëmarrin të zezën qetësi të të vdekurve

e pastaj kaq të ngrirat buzëqeshje të statujave.

21.

Ne q’u nisëm për pelegrinazh

duke parë statujat e thyera

u habitëm dhe thamë se jeta s’përhumbet kaq lehtë

se vdekja ka shtigje të pazbuluara ende

dhe drejtësinë e saj të veçantë;

domethënë që kur ne, teksa ende më këmbë, po vdesim,

të lidhur në shkëmb

bashkuar në ashpërsi e dobësi,

të vdekurit e vjetër dolën prej zinxhirit e tash janë ringritur

buzëqeshin mes heshtjes allasoj.

22.

Kaq shumëçka kaloi para syve tanë

sa asgjë s’na panë sytë veç përtej

dhe përmbas qe kujtesa si një çarçaf i bardhë që mbështjell gjithë një natë

kur na u shfaqën vizione dhe më të çuditshme se ti,

që kalojnë dhe zhduken në gjethnajën e ngrirë të piperit të zi;

meqë e dinim kaq mirë ç’fat na priste

tek endeshim mes thepave të shkëmbinjve për tre a gjashtë mijë vjet

tek kërkonim në rrënoja që dikur ndoshta kanë qenë shtëpitë tona

duke u përpjekur të kujtojmë data e bëma heroike:

a do të mundemi?

teksa na kanë lidhur e na kanë shpërndarë

ndërsa ne luftuam, siç na thanë, me vështirësi të paqena

humbur, pastaj e rigjetëm një udhë plot regjimente të verbra

tek mbytemi në moçalet e liqenet e Marathonës

vallë do jemi në gjendje që të vdesim siç duhet?

23.

Pak m’andej

ne do të shohim lulet e bajames tek çelin

shëndritjen e mermerit përnën diell

detin tek copëtohet nëpër valë

pak m’andej

le të ngrihemi pak më lart.

24.

K’tu mbyllen punët e detit, punët e dashurisë.

Ata që ndonjëherë do jetojnë këtu ku po e mbyllim ne –

në iu errësoftë gjaku e në ua përmbyttë kujtesën –

le të mos i harrojnë shpirtrat tanë të brishtë në mes asfodelesh,

le t’ua kthejnë viktimave kokat drejt Erebit:

Ne që s’patëm hiç do u japim mësim, kështu, qetësisht.

George Seferis


Përktheu: A. Zaimi

Reklama

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: