Arber Zaimi

Archive for Qershor, 2012|Monthly archive page

Kritikë e leximit qëllimisht “mistik” të neoliberalizmit

In Artikuj on 30 Qershor, 2012 at 13:49

Navio de emigrantes, 1939 – Lasar Segall

Në shkrimin e vet “Kritikë ndaj kritikëve të pandershëm të neoliberalizmit” Adri Nurellari ankohet se në Shqipëri e në Kosovë ekonomia dhe politika nuk po ndjek një model kapitalist neoliberal. Ata që Nurellari i quan “socialistë”, e kritikokan këtë sistem në mënyrë të pandershme, duke e kategorizuar paradigmën qeverisëse si liberalizëm e duke ndotur kështu imazhin e mendimit orthodoks liberal, mendim të cilin Nurellari e prozeliton në mënyrë krenare, duke u vetëquajtur një “liberal i pandreqshëm”.

Për të treguar se strukturimi ekonomik në Kosovë e në Shqipëri nuk po ndiqka binarët liberalë Nurellari thërret në lojë Adam Smith-in, një nga baballarët e liberalizmit klasik, një filozof i politikës dhe i moralit që ka shkruar plot dy shekuj më parë, në Britaninë e Madhe. Në leximin që liberali radikal i sotëm i bën babait të liberalizmit vë re, me të drejtë, që strumbullari i filozofisë së Smith-it, ideja fikse e tij, ishte liria – të cilën natyrisht që ai e interpreton si liri të sipërmarrjes, liri të hyrjes në marrëdhënie me forcat e prodhimit. Nurellari shkruan:

“…Smithi nuk nxjerr argumente në favor të interesave të sipërmarrësve borgjezë apo aristokratëve të fuqishëm, por flet për një sistem të mbështetur tek liria, që më së shumti do të ndihmonte të varfrit. Sipas tij, ekonomia e udhëhequr prej dorës së padukshme të tregut, do të bënte të njëjtën shpërndarje të produkteve që ishin të nevojshme për jetën, që do të ishin bërë sikur bota të ishte ndarë në porcione të barabarta mes banorëve dhe në këtë mënyrë pa e patur synim, pa e ditur, avancon interesat e të gjithë shoqërisë.”

Një lexim kaq mistik gjithsesi nuk lë pa evidentuar shqetësimin moral të Smith-it për njeriun, që bazohej tek ajo çka vetë britaniku e quante “simpati humane”. Gjithashtu dalin qartë dy nocione të rëndësishme për filozofinë liberale, “dora e padukshme e tregut”, një lloj deus ex machina që operon në mënyrë mistike (megjithëse jo dhe aq, siç tregojnë studimet e avancuara të ekonomistëve modernë, të cilët Smith-i natyrisht nuk kishte nga t’i njihte) dhe nocioni tjetër qendror bashkë me “lirinë” – “barazia”. Lexoni pjesën e mbetur të këtij zëri »

Advertisements

Miza nën kësulën e zotit Buzhala

In Artikuj on 22 Qershor, 2012 at 13:27

Ruhende Kuhe, 1911 – Franz Marc

Detyrohem ta hap këtë tekst duke kërkuar falje lexuesve që nuk kam shkruar sot për rrugën ku po e çojnë Kosovën negociatat me Serbinë, që nuk po shkruaj për monopolin privat që po krijohet me privatizimin e rrjetit të distribucionit (gjë që s’ka teori ekonomike që ta mbrojë), që nuk po shkruaj për nevojën për plan zhvillimor për të dalë nga varfëria, as për nevojën për një shtet të fortë për të luftuar kalbjen e korrupsionin që po gërryen nga brenda e po e shthur stofin social. Pra jo se s’ka për çfarë të shkruaj, po sot po e marr hapësirën që “Express” po ma dhuron me zemërgjerësi për diçka tepër të parëndësishme, për t’i kthyer përgjigjen z.Buzhala që më përmend emrin në kontekste të pasjellshme, në një shkrim të mbushur me insinuata për Lëvizjen VETËVENDOSJE!, që është subjekti i parë politik në të cilin jam angazhuar gjatë jetës sime, sepse subjekt tjetër ende s’kam njohur ndër shqiptarët modernë, kaq të aftë për t’u organizuar në banda e në zhgane pushteti e kaq të paaftë për t’u mbledhur e për t’u bërë bashkë në të mirë të popullit e vendit të vet. Lexoni pjesën e mbetur të këtij zëri »

Partia ultrademokratike e xhabirëve

In Artikuj on 20 Qershor, 2012 at 14:02

Stallungen, 1913 – Franz Marc

Faktet janë fakte, në Kaçanik fitoi PDK-ja. Që në rrethin e parë, me 53 % të votave. Partia e xhabirëve shënoi suksesin e radhës, pas atij të Ferizajit, e meqë askush nuk ka ndërmend ta vërë në diskutim këtë realitet fatkeq, xhabirologët ia nisin të diskutojnë me hijet që i përndjekin në imagjinatat e tyre aspak ngjyrashumë.

Xhabirologët e dinë mirë xhabirishten, edhe pse kur botojnë shkrime nëpër gazeta të pavarura, përdorin një gjuhë pak më njerëzore. Ama xhabirishtja është gjuha e tyre e brendshme, gjuha që u shënon ekzistencën e ua dikton nevojën për atë që do të mund ta quajmë “hubris i servilit”, arroganca e impotentit që gëzohet pse shefi i vet nuk dhunon vetëm atë, po edhe të tjerët.

Në xhabirisht nuk ka nevojë të thuhet, sepse është e mirënjohur që në rastet kur dhuna shndërrohet në sistem, gjithnjë zgjedhjet i fiton zotëruesi i dhunës, mbajtësi i skeptrit. Psh. një xhabirolog i famshëm teksa mburrej me fitoret e partisë së vet përmendte se si populli nuk e paskësh votuar kësaj radhe partinë e Kim Jong Ilit, Mao Ce Dunit, Fidel Kastros apo Hugo Çavezit. Lexoni pjesën e mbetur të këtij zëri »

Për me i pa fushat edhe lumin

In Përkthime, Vjersha on 16 Qershor, 2012 at 19:30

Fenêtre ouverte – Henri Matisse.

Alberto Caeiro, 1924

S’ã mjaft me e çilë dritaren

Për me i pa fushat edhe lumin.

E s’mjafton, jo, mos me kénë i verbën

Pem’t edhe lulet për me mujt me i pa.

Asht’ e nevojshme poashtu mos me e pat asnji filozofi.

Me filozofi s’ke pemë: memzi e ke ndonji ide.

Ke veç çdonji nga ne, si shpellë.

Ke veç nji dritare të msheltë, e tanë bota përjasht’;

Dhe nji ãndërr prej asaj çka mund të shihej po t’ishte çilë dritarja

Qi kurrë s’ã’ ajo çka shihet kur dritarja përnjimend asht’ çel.

 

***

Não basta abrir a janela

Para ver os campos e o rio.

Não é bastante não ser cego

Para ver as árvores e as flores.

É preciso também não ter filosofia nenhuma.

Com filosofia não há árvores: há ideias apenas.

Há só cada um de nós, como uma cave.

Há só uma janela fechada, e todo o mundo lá fora;

E um sonho do que se poderia ver se a janela se abrisse,

Que nunca é o que se vê quando se abre a janela.

Përktheu Arbër Zaimi

Shtojcë: Çmagjepsja prej së ardhmes

In Ese, Përkthime, Prozë on 12 Qershor, 2012 at 13:21

Clairvoyant’s Daughter II, 2003 – Gary Slipper

Mbi Konceptin e Historisë

Walter Benjamin

Shtojcë

A. Historicizmi ndihet i kënaqur kur vendos një lidhje shkakësie mes momenteve të ndryshme të historisë. Mirëpo asnjë realitet faktik nuk shndërrohet – thjesht pse gëzon cilësitë e shkakut – në fakt historik. Fakti bëhet historik vetëm pasi ka vdekur, nën veprimin e ndodhive që mund të jenë të ndara me mijëvjeçarë të tërë nga vetë fakti. Historiani që niset prej këtij konstatimi nuk i lejon më rrjedhat e ngjarjeve t’i kalojnë nëpër gishtërinj si rruzarë (tespihe). Ai kap konstelacionin që formon epoka e vet teksa përziehet me një aksh epokë të së shkuarës. Kështu, ai themelon një koncept të së tashmes si koha e “bash-tashit” [Jetztzeit], stërpikur me grimca prej kohe mesianike.

B. Natyrisht që falltarët, të cilët e pyesnin kohën duke u rrekur të mësonin se çfarë fshihte në gji, nuk e perceptonin atë si kohë homogjene e boshe. Ai që e mban parasysh këtë shembull, ndoshta mund ta krijojë një ide për mënyrën se si perceptohet koha e shkuar si përkujtim: bash në këtë mënyrë. Ne e dimë që hebrenjve u ishte ndaluar të parashihnin të ardhmen. Torahu dhe lutjet, si kundërpeshë, u mësuan atyre përkujtimin. Kjo i çliroi ata prej magjepsjes nga e ardhmja, pre e së cilës bien gjithë ata që marrin këshilla prej falltarëve. Por e ardhmja nuk ishte aspak një kohë homogjene dhe boshe në sytë e hebrejve. Sepse te e ardhmja, në secilin çast, gjendet ajo porta e ngushtë prej nga mund të hyjë Mesia.

Përktheu Arbër Zaimi

Teza XVIII: E pesta e sekondës

In Ese, Përkthime, Prozë on 7 Qershor, 2012 at 03:48

Tre luftëtarë, rreth 12000 pes. – Piktorë Magdalenianë

Mbi Konceptin e Historisë

Walter Benjamin

Teza XVIII

“Pesëdhjetë mijëvjeçarët e shkretë të homo sapiensit” – shkruan një biolog modern – “përballë historisë së jetës organike në tokë qëndrojnë në raport diçka si dy sekondat në fund të një dite prej njëzet e katër orësh. Në këtë shkallë, gjithë historia e qytetërimit njerëzor do të mbushte vetëm një të pestën e sekondës së fundit në orën e fundit”. Koha e bash-tashit, që si model i kohës mesianike rimerr në një përmbledhje madhështore historinë e krejt njerëzimit, koincidon saktësisht me pjesën që zë në univers historia e njerëzimit.

Përktheu Arbër Zaimi

Teza XVII – Ngurosja e çastit

In Ese, Përkthime, Prozë on 3 Qershor, 2012 at 20:26

Josué arrêtant le soleil, 1742-43 – Joseph-Marie Vien

Mbi Konceptin e Historisë

Walter Benjamin

Teza XVII

Po të ecë drejt historicizmi kulmon në histori universale [Universalgeschichte]. E prej kësaj dallon ndoshta më qartësisht se prej çdo gjëje tjetër historiografia materialiste, sa i përket metodës. Historisë universale i mungon armatura teorike. Ajo zhvillohet përmes grumbullimit: mbledh një masë faktesh që të mbushë kohën homogjene e të zbrazët. Historiografia materialiste, në anë të kundërt, themelohet mbi një princip konstruktiv. Mendimi nuk zhvillohet veç si lëvizje e ideve, po edhe si ngrirje, si ngurosje e tyre [Stillstellung]. Aty ku mendimi ngrin i beftë, brenda një konstelacioni stërmbushur me tensione, këtij të fundit i jep një goditje që e kristalizon në monadë. Historiani materialist nuk i avitet objektit historik për sa kohë ky ende nuk i është paraqitur si një monadë. Në këtë strukturë ai njehson shenjën e ngurosjes mesianike të gjithë ndodhive, e thënë ndryshe, shenjën e një mundësie revolucionare në luftën për të shkuarën e shtypur. E kap këtë shans në mënyrë që të shkëpusë një epokë të caktuar prej tragës homogjene të historisë; e nxjerr një jetë të përveçme prej një epoke; e nxjerr një akt të përveçëm prej veprës së një jete. Rezultati i kësaj procedure është se në aktin e përveçëm ruhet e përnaltësohet [aufgehoben] vepra e një jete, në jetën e përveçme ruhet e përnaltësohet epoka, e në epokë ruhet e përnaltësohet gjithë traga e historisë. Fruti ushqyes i konceptimit historik përmban në thelbin e vet kohën, si një farë të çmuar por pa shije e pa aromë.

Përktheu Arbër Zaimi

Teza XVI: Në bordellon e historicizmit

In Ese, Përkthime, Prozë on 2 Qershor, 2012 at 15:27

Les Demoiselles d’Avignon, 1909 – Pablo Picasso

Mbi Konceptin e Historisë

Walter Benjamin

Teza XVI

Prej konceptit të së tashmes që s’është çast kalimtar, po një kohë e ndalur dhe e bllokuar, materialisti historik nuk bën të heqë dorë. Sepse një koncept i tillë e përkufizon drejt atë të tashme në të cilën, për hesap të vet, ai shkruan historinë. Historicizmi kompozon një imazh “të përjetshëm” të së shkuarës ndërsa materializmi historik skicon eksperiencën unike të takimit me të. I lë të tjerët të shpërdorojnë forcat me kurvën e quajtur “na ishte një herë” në bordellon e historicizmit. Dhe mbetet zot i fuqive të veta: mjaftueshëm burrëror për ta shpërthyer tragën e vijueshmërisë të historisë.

Përktheu Arbër Zaimi

Teza XV: Plumba mbi sahat

In Artikuj, Ese, Përkthime on 1 Qershor, 2012 at 16:33

The persistence of memory, 1939 – Salvador Dali

Mbi Konceptin e Historisë

Walter Benjamin

Teza XV

Në momentet e aksionit, vetëdijësimi për ta shpërthyer tragën e vijueshmërisë historike i përket klasave revolucionare. Revolucioni i Madh solli një kalendar të ri. Dita kur përurohet një kalendar i ri funksionon si përshpejtues i historisë. E në fund të fundit kjo është e njëjta ditë që kthehet e rikthehet pandalim nën formën e ditëve festive, që janë ditë përkujtimore. Pra kalendarët nuk e masin kohën ashtu siç bëjnë orët. Ato janë monumente të një vetëdije historike, së cilës duket se i kanë humbur gjithë gjurmët në Evropë që prej 100 vjetësh, vetëdije që u shfaq edhe një herë në një episod të Revolucionit të Korrikut. Kur ra mbrëmja e parë gjatë betejave – në shumë vende të Parisit, njëkohësisht por pa koordinim paraprak – njerëzit qitën plumba në orët nëpër kulla. Një dëshmitar okular, që ndoshta ia detyron përjetësimin e vet rimës shkruajti:

“Qui le croirait! On dit

qu’irrités contre l’heure,

De nouveaux Josués,

au pied de chaque tour.

Tiraient sur les cadrans

pour arrêter le jour.”

 

“E kush do ta besonte

Se në mëri me orën

Ca Jozue të rinj

Në kulla, me inat

Për ta ndaluar ditën

Qitën përmbi sahat”

Përktheu Arbër Zaimi