Arber Zaimi

Archive for the ‘Përkthime’ Category

Njeriu prej bore

In Përkthime on 17 Dhjetor, 2017 at 00:32

Elmer Bischoff – Andromeda, 1956-57

Wallace Stevens

Duhet ta kesh mendjen dimërore
Që ta vështrosh ngricën dhe degët
E pishave borës mbuluar;

Ftohur të kesh qenë për një kohë të gjatë
Që t’i vësh re dëllinjat veshur akull,
Të sertët brej me vizllimin e largët

Të diellit në janar; dhe të mos mendosh
Për asnjë mjerim te fërshëllim i erës,
Në fëshfërimën e atyre pak gjetheve,

Që është tingulli i tokës
Së mbushur prej të njëjtës erë
Tek fryn nëpër të njëjtën djerrinë

Për dëgjimtarin që dëgjon nën borë,
Dhe, vetë asgjë, vë re
Asgjënë që s’është aty edhe asgjënë që është.

 

Përktheu Arbër Zaimi

Advertisements

Babë e bir

In Përkthime, Vjersha on 15 Korrik, 2017 at 00:11

Ashot Avagyan – Fllad i lehtë juglindor brenda në rreth, 2008.

Delmore Schwartz

”Prej një pike të caktuar e më andej nuk ka më asnjë mundësi kthimi pas. Ajo është pika që duhet mbërrirë”. 

Franz Kafka

 

Baba:

Në këto raste ndjenjat befasojnë
Spontane si vetë shiu edhe imponojnë
Drejtpërdrejtësi, dhe sy që hezitojnë –

Biri:

Babë ti Polonius nuk më je, diçka po më fsheh,
Me siguri. Por unë e dalloj
Shkërbimin e lyerjen e ndjenjës së shtirur
Që e nderon gojën e lehtë, por që s´buron mjerisht
Nga gjëra të ndjera, të pasura a të ditura tërësisht.

Baba:

Lërmë të të tregoj se ç´është që të frikëson
Kur zgjohesh gjumi ende i dehur me gjumë:
Frikë ke ti nga koha e nga i saji lumë
Që rrjedh ngadalë, si akulli kur shkrin, si tymi ajrit kur shkon
në qiellin plot shkëlqim kur dielli del në Shkurt.
Faji jot emër s´ka se emri i tij është koha,
Se emri i tij është vdekja. Por po të duash ti e ndalon
Kohën teksa grimë pas grime ajo prej teje shkon.

Biri:

Por unë mendoja se ajo qe e mbushur me premtim
Madje dhe tash, emocioni i të shkuarit tej –

 

Baba:

Ky është prej saj bash i pari kërcënim
Mashtrimi për një të ardhme të ndryshme nga tani;
Të gjithë ne, gjithnjë veçse bishtnojmë
Drejt kinemasë apo Azisë. Të gjithë shkojmë
Drejt një hiçi të papërcaktuar.

Biri:

A duhet të jetë kështu medoemos?
E vë në dyshim këtë ndjesi që po më jep
Si gjërat që mësohen kur përvoja rrudhet mbi ashtin e mbërdhirë
Edhe kjo ndjenjë më duket e papjekur, e paarrirë.
Tash lërmë të jem i papërmbajtur e të shpërthej në gëzim,
Sikur të isha i pavdekshëm, e ardhmja ime – lodërtim.
Koha është flakë vallëzuese kur je njëzet e një,
Këngë, britma e kupa, për diellin pi edhe një,
I fortë në timon, motorrin qindra kuaj
Pa e menduar vdekjen e largme e të huaj.

Baba:

Po të buronte koha prej vullnetit tënd, po të qe kjo mrekulli
Gabim do kisha bërë që të dyshoja në pasionin tënd gjithsesi.
Por ja që secila moshë tradhtohet nga e njëjta formë e ligësht.
Secili çast është drejt vdekjes. Ti do përpiqesh që t´i ikësh
Kohës që shkrin dhe shpirtit tënd që e bjerr
Duke e fshehur kokën në një vrimë të ngrohtë e në terr.
Shih, gjithë bishtnimet që shumëkush ka bërë
Për t´i ikur fajit të kohës, në fund ato bëhen një,
Pra njëshi si një numër në mes të një turme
Njëshi si një anonim atje në audiencë
Njëshi pa shprehje fytyre në një galeri metroje
Në një metro në mes aq shumë fytyrash,
Njëshi që lexon gazetën e përditshme,
I ndarë prej aktorit e prej aktit, një anëtar
I opinionit publik, që kurrë nuk përfshihet.
I integruar në ëndrrën për një cigare më të mirë,
Që arratiset në fëmijërinë e vet gjatë koncertit simfonik
Që blen gjumë në farmaci dhe blen madhështi
Në koncertin e një bande, dhe blen Havain
Në ekran, dhe gjithkund tjetër blen një shkëlqim spitullaq:
Njëshi që kur është i trishtuar merr diçka për të ngjëruar,
Një limonatë me akullore, një sanduiç të thekur
Ose rregullon dhëmbët, gjithnjë gjen një mundësi për t´i bishtnuar
Dhimbjes së vërtetë, dhe ëndërron kamje për të prekur.
Kjo është ajo çka bën njëshi, çka bëhet njëshi
Sepse njëshi ka frikë të rrijë vetëm,
Secili me vdekjen e vet në dhomën e vetmuar.
Por ka dhe një qëndrim. Po të duash ti e ndalon
Kohën teksa grimë pas grime ajo prej teje shkon.

Biri:

Tani po më tremb. Çfarë tjetër duhet të di?

Baba:

Fajin, fajin e kohës, fajin e paemërt.
Rroke fort frikën tënde, e ashtu rrok vetveten,
Vullnetin tënd të vërtetë. Qëndro me zotësi
Dhe mbaje kohën brenda vetes, të tmerrshmen fshehtësi.
Përballu me vetveten, e pa u lodhur kthehu pas
Te ajo që ishe, tek historia e vetes.
Gjithnjë je një borxhli. Mos e harro
Ëndrrën e lënë për më vonë, e cila nuk e sjell
Kënaqësinë e menjëhershme ashtu si pija, por që lyp
Punë për ndërtim dhe me mjetet durim.
Shih lythat që të dalin në fytyrën tënde dhe në të mikut fytyrë
Në fytyrën e mikut tënd dhe po pra, tek jotja fytyrë.
Më e bukura grua prapë djersin, këto mbetje kafshërore
E idealet që rrinë tek ne, kaq lartësisht qiellore…

Biri:

Për shkak të kësaj ca qeshin e të tjerë qajnë.

Baba:

Mos shiko kurrë pas, mos e kthe fytyrën tej.
Nuk ikën dot prej vetes, nuk merr dot tjetër emër,
Nuk fle dot bashkë me rrena. Gjithnjë i njëjti
Gjithnjë vetja e njëjtë prej të gjumit hi
Rilind bashkë me kujtimet e veta, gjithnjë, gjithnjë
Feniksi me kujtime tetëqind mijë!

Biri:

Ç´duhet të bëj unë pra, që është kaq vështirë?

Baba:

Duhet të shihesh me vdekjen tënde sy më sy
Duhet, njësoj si personazh i së lashtës tragjedi
Të vendosësh përgjithnjë se ku të rri zemra ty.
Dashuria, pushteti e fama qëndrojnë mbi një absolut
Nën natën e paformë a ditën plot bardhësi
Nën violinën kërkimtare, nën shpuesin flaut.
Një absolut! Në atë skaj zbehet Venusi edhe Qesari vetë,
Varur prej një parvazi të katit të pesëdhjetë,
Apo tkurrur në shtrat kur inferimerja të mbulon
pomadash ligështuese e kompresash të njoma.
Kur lajmi është i sigurt, përtej secilës frikë
Aty prek plagën, më të dashurën, atë që nuk ka prikë.
Aty në hije të vdekjes, mundesh ta kuptosh pak
Dëshirën e pathjeshtueshme, botën pa fund e cak.

Biri:

Po zë ta marr vesh se përse unë bishtnoj
Vizionin tënd të vështirë nuk mundem ta pranoj.

Baba:

Fillo që të kuptosh vendimin më të parë.
Hamleti është shembulli: veç duke vdekur
Ai e zu burrninë, barrën e të vdekurit,
Boll me bishtnim, boll me ofshama,
Boll me ëndrra.
Vendos se po vdes
Se koha është në ty, e pashmangshme
Një hije, që asnjë rrokje nuk e emërton.
Vepro në atë hije, sikur vdekjen ta kesh tash:
Atëherë do të veprojë vetja jote, atëherë do të dish.

Biri:

Baba më ka mësuar të jem serioz.

Baba:

Ji fajtor për vetveten kur shihesh në pasqyrë.

 

Përktheu prej anglishtes Arbër Zaimi

Zotërimi i së djeshmes

In Përkthime, Prozë on 11 Korrik, 2017 at 00:26

John Altoon – Dy figura dhe një pëllumb, 1957

J.L. Borges

E di se kam humbur shumëçka, aq sa nuk mund t´i numëroj, dhe tanimë zotërimet e mia janë pikërisht ato humbje. E di se e kam humbur të verdhën e të zezën dhe mendoj mbi ato ngjyra të pamundshme ndryshe nga ç´i mendojnë ata që shohin. Im atë ka vdekur dhe gjithnjë është krah meje. Kur dua të numëroj rrokjet e vargjeve të Swinburne-it, e bëj, më thonë, me zërin e tij. Veç ajo që ka vdekur është jona, jona është veç ajo që kemi humbur. Ilioni e pat, por Ilioni vazhdon të jetojë në hekzametrin që e vajton. Izraeli u krye vetëm pasi u bë një nostalgji e lashtë. Secila poemë, me kalimin e kohës, bëhet elegji. Tonat janë gratë që na kanë lënë, jo më subjekte të muzgut që përmbys ditën, e as të alarmeve a terroreve të shpresës. Nuk ka parajsa të tjera përveç parajsave të humbura.

Përktheu nga spanjishtja A. Zaimi

Thika

In Përkthime, Prozë on 28 Qershor, 2017 at 20:41

Kathleen Gemberling Adkinson – Shtresat e kohës

Për Margarita Bunge

Një thikë prehet në një sirtar.

U farkëtua në Toledo nga fundi i shekullit të shkuar. Luis Melián Lafinuri ia dha tim eti, që e solli këtu prej Uruguaji. Dikur e ka mbajtur në dorë Evaristo Carriego.

Të gjithë që e shohin duhet ta marrin e të luajnë më të; a thua se kanë kohë që kërkojnë pikërisht atë thikë; dora shpejt e pushton dorezën që duket sikur po priste pikërisht atë kapje; tehu i bindur e i fuqishëm rrëshqet me precizion jashtë e brenda këllëfit.

Por tjetërçka dëshiron thika. Ajo është më shumë se një strukturë e përbërë prej metalesh; njerëzit e kanë menduar dhe e kanë formuar me një qëllim shumë të saktë; ndaj ajo është, në një farë vështrimi të përjetësisë, thika e cila dje natën vrau një burrë në Takuarembo, apo edhe thika që vranë Qesarin. Ajo dëshiron të vrasë, dëshiron të derdhë gjak të nxehtë.

Në një sirtar të skrivanisë sime, mes dorëshkrimesh e letrash, pandalshëm ëndërron thika ëndrrën e saj të thjeshtë prej tigri e dora gjallërohet kur e prek sepse metali gjallërohet, metali që ndjen vetveten sa herë që është në kontakt me vrasësin për të cilën njerëzit e kanë krijuar.

Ndonjëherë më vjen keq. Kaq durim, kaq besim, kaq qëndrueshmëri e pashtershme dhe e pafajshme, dhe vitet kalojnë, të kotë.

J.L. Borges

Përktheu nga spanjishtja Arbër Zaimi

Zjarret e Shën Gjonit

In Përkthime, Vjersha on 28 Qershor, 2017 at 13:52

Antonio Dacosta – Në ujërat e lumit, 1980-83

Fati ynë: plumb i shkrirë; fati ynë s´mund të ndryshojë –
s´ke ç´i bën.
Nën dritën e yjeve derdhën plumbin e shkrirë në ujë, tash le të flakërojnë zjarret.

 

Nëse zhvishesh para pasqyrës në mesnatë mund të shohësh,
të shohësh një burrë që lëviz në thellësitë e pasqyrës
burrin që fati e ka shkruar të sundojë trupin tënd
në vetmi e në heshtje, burrin
e vetmisë e të heshtjes
tash le të flakërojnë zjarret.

 

Në atë çast kur njëra ditë merr fund e tjetra ende s´ka nisur
në çastin kur koha pezullohet
duhet të gjesh burrin që dikur edhe tash, prej fillimit të herës, sundon trupin tënd
duhet të kërkosh për të, që të paktën dikush tjetër
ta gjejë, kur ti të kesh vdekur.

 

Janë fëmijët ata që ndezin zjarre dhe bërtasin rreth flakëve në këtë natë të nxehtë
(A ka patur farë zjarri që s´u ndez prej një fëmije, o Herostrat*?)
dhe i hedhin kripë flakëve që t´i bëjnë të kërcasin
(Sa çuditshëm shtëpitë – këto enë të njerëzores – befasisht
nisin të na vështrojnë kur shembëlltyra e flakëve zë t´i përkedhelë).

 

Por ti që njihje bukurinë e gurit mbi shkëmbin rrahur dallgësh prej detit
mbrëmjen kur prehja ra
dëgjove prej përtejlargut zërin njerëzor të vetmisë e të heshtjes
brenda trupit tënd
atë natë të Shën Gjonit
kur gjithë zjarret u shuan
dhe ti nën yje, studiove hirnat.

 

Jorgo Seferi

 

Përktheu: Arbër Zaimi

 

 

Shënim i përkthyesit: Nata e Shën Gjonit shënon mbrëmjen para ditës së lindjes (së supozuar) të Shën Gjon Pagëzorit, që është gjashtë muaj para lindjes (së supozuar) të Krishtit. Po ashtu shënon solsticin e verës, gjashtë muaj para solsticit të dimrit. Festivale të ndryshme në vende me trashëgimi kryesisht evropiane, shënohen atë ditë me zjarre të ndezura në parqe e livadhe. Secili vend ka traditat e bestytnitë e veta lidhur me festën, dhe specifikisht në kulturën greke, së cilës i referohet autori, gjenden edhe dy praktikat e përmendura në vjershë: derdhja e plumbit të shkrirë në ujë prej ndonjë vajze të pamartuar, e cila sipas formës që merr plumbi mendohej se parashikonte zanatin e burrit të ardhshëm të vajzës, dhe së dyti, në natën e Shën Gjonit vajza e pamartuar në mesnatë dilte e zhveshur para pasqyrës dhe i lutej Shën Gjonit që t´ia tregonte burrin e saj të ardhshëm, dhe besohej se emri i parë që do të dëgjonte ajo vajzë kur të zgjohej në mëngjes, do të ishte emri i burrit të saj të ardhshëm.

 

*Herostrati, në vitin 346 pes. dogji tempullin e famshëm të Artemisës në Efes (një ndër shtatë mrekullitë e botës së lashtë), me qëllimin e vetëm që ta bënte emrin e tij të paharrueshëm.

PROJEKT VEPRASH TË ARDHSHME

In Përkthime, Vjersha on 12 Mars, 2017 at 01:56

James F. Walker – Enigma e përsëritur e Hagarës

Pier Paolo Pasolini

Edhe sot, në trupësinë melankolike
ku kombi po punon që të formojë një Qeveri,
dhe Qendra e Majtë gjuhëtarëve të brishtë ua përgjak

organet normative – dimri
ngjyen me dritë të errët gjërat e largme
e thuajse i ndez, me vjollcë e të blertë, të afërmet, në një jashtësi

të humbur në fund të epokave italiane…
me tokat kaltëroshe të Pieros që gurgullojnë me kaltërsinë
e pathënshme të lengadokut… me rreptësinë

e Origjinave oksitane… që këtu, në zgjatimet e trasha
të Qendrave sqimatare, bëhen të blerta e vjollcë,
prej baltës, dhe ngjyrë qielli, limonash e trëndafilash… sy Federikësh

me gjysmën e zemrës në kërkim të bajameve shkëmbore ku
bie dritë Arabie, e gjysmën tjetër në ndonjë humnerë
të stolisur me perla mjegulle: me Alpet e largme, marrëzisht të reja…

Çmendem! Kam gjithë jetën që rrekem
ta shpreh këtë pështirosje prej Hulumtimeve
– që i dëgjoja prej fëmijërisë, mbi lumin Taljamento,

apo mbi lumin Po, pak më afër rrënjëve – duke kërkuar
izoglosat e mia – zakonisht të shurdhëta
ndaj çdo privates, fëminores, së paqartës

parashprehi, kudo që zemra gjendet e zhveshur.
Por unë – duke besuar se diçka para se të vdes
përpjekjet e mia do ta çojnë tek gjyqtarët –

në periudhën kur italishtja është duke vdekur
e tretur prej anglosaksonishtes apo rusishtes,
kthehem, i zhveshur, pikërisht, dhe i çmendur, tek i blerti prill,

tek i blerti prill i së folmes së shkëlqyeshme
(që kurrë s’qe, kurrë s’qe!) italishtja veriore…
tek Verderbnisi frako-venecian, luks

i popullatave të lëna nën kulm, pas dore…
tek i blerti prill – me modernitetin
e Izraelit si një ulcer në shpirt –

ku unë Hebre i fyer prej mëshirës,
gjej një freski mizore prej çiraku,
në punët e gjysmës tjetër (të përzishme)

të jetës… ribëhem katolik, nacionalist
romanik, në hulumtimet e mia për “BLASFEMI”
ose “HYJNOREN MIMESIS” – dhe, ah mistikja

filologji! në ditët e korrjeve
galdoj siç galdohet kur mbjell,
me entuziazmin që vepron me përzierje lëndësh

të papërzieshme, magma pa amalgamë, kur
jeta është limon apo trëndafil prilli.
Mut! Të përpiqesh të shpjegosh se si shkojnë

gjërat e gjuhës, pa futur në të
synime politike! bashkim
gjuhësor pa arsyetim interesash

të ulëta, pa pandjeshmërinë
e një klase që nuk di asgjë mbi përzgjedhjen
zhargonistike-letrare! Profesorë të karit,

neo ose paleo patriotë, kokë bole
në gjithë këtë shkencë, që prej shekullit XII deri në shekullin XIV
shohin vetëm tekste në funksion

të teksteve të tjera… Mjaft: o i verbër
o i dashuri im! Do të të mësoj të bësh hulumtime
transgjuhësore, një teksti do t’i kundërvë një Veto,

tre teksteve do t’i kundërvë tre Shenjtorë dhe një qarku
letrar do t’i kundërvë tradita kulinare
zënka kufitare: dhe në Vitin e zbulimit

të një teksti të homologuar prej kopistësh në gjuhë padovane,
për budallallëk apo mendjemadhësi qoftë, do të hulumtoj
se ç’bënin piktorët, prej kasolles në kasolle

në dritën e blertë sublime të tokave të lumit Po…
por mbi të gjitha, çka qe synimi
i klasës në pushtet: cilido prej synimeve, që nuk e di.

Do kompozoj një vepër të tmerrshme, bashkëkohëse
të Anti-veprave, me makinën e shkrimit të modës së re,
me figurativitetin e vjetër përkrah mekanizmit të ri.

Por nevojitet zhgënjim. Veç një çorbë fisnike
frymëzimesh të përziera, çmistifikon,
nëse mrekullisht ia beh kaosi

tek një qartësi plastike, vendosim, feçka
romanike – kofshë, zverqe, krahërorë
të fryrë si bukë, prej guri të hirtë që kodifikon

Realitetin e plotë. Hesht, hesht,
o zë i secilës Zyrtarësi, cilido që ti je.
Nevojitet zhgënjim. Të vërtitesh mbi thëngjij

si martirë të pjekur e të përqeshur: udha
e së Vërtetës kalon edhe përmes më të shpifurve
vende të estetizmit, të histerisë

të ribërjes së marrë erudite. Të shkëlqyeshme
për arsye të ndryshme nga ato nacional-
romantike, ditët e shitjeve të para,

të kontratave të para! Në mos më lëshoftë zemra
do ta shkruaj dhe një “HISTORI PASIONALE
TË POEZISË ITALIANE”, përveçse edhe një

“VDEKJE TË POEZISË” që ende mungon (por unë e di
plot me krenari rinore, se për mua është ende prill,
jam ende plot me limonë e trëndafila…). Në atë “HISTORI”

(të shkruar në oktava, ç’ironi) “do ta poshtëroj”
çdo sistemim paraprak, dhe nën shenjën
primare të Marxit dhe në vijim nën atë

Të Freudit, do të ndërtoj hierarki të reja në mbretërinë
e dashurive poetike: dhe ndaj ekzistencës
letrare do të kundërvë, me mendjehollësinë time të fyer

nocionin e Ekzistueses të Pashprehur, pa
të cilën çdo gjë është mister:
e deri sa nuk doli, tani së voni, ndërgjegjja e qartë

e klasave që ndajnë botën, mjeshtëria
stilistike dominohej gjithnjë nga ajo
që nuk mund të thuhej (apo të dihej): por ishte.

Lojë dialektike e zhytur në thellësi, oh
po!, për t’u rindërtuar stilemë pas stileme,
sepse në secilën fjalë të shkruar në Bel Paese, aty ku Jo-ja

kumbon, gjendej si e kundërt e stilit ajo Semë
e magjepsur, gjuhë e një populli
që ende nuk qe bërë klasë, problem

i ditur e i zgjidhur veçse në ëndërr. I zbehur
prej heshtjes së gjatë do të përflakem pastaj në “NJË TJETËR MONOLOG”
me mllefin impotent kundër botës kokëlakër

varrezash të Dallasit, me një fluturim
dyvargësh për Kennedyn, dhe një rrjedhje
prej shtatëdhjetë fish shtatë (mijë) vargjesh për Kor

dhe Orkestër, me shtatëmijë violina dhe një tupan të rëndë
(dhe një disk të Bachut), “CITIME BRECHTIANE”
ose “KËNGË TË ÇSHENJTËRIMIT”, të cilat qofshin melasë

shumëgjuhëshe apo lëmsh monolitik: në të cilën e kotë
do të shfaqet E GJITHË HISTORIA SI VEPËR E TË MARRËVE.
E MARRË ISHTE ADOLFA E MARRË JOZEFA E MARRË ELITA AMERIKANE

E MARRË IDEOLOGJIA TË MARRA KISHAT TË MARRË
KAMPIONËT E IDEOLOGJIVE DHE KISHAVE
QË SHANTAZHOJNË TË MARRËT NORMALË IDIOTË E TË MIRË

REVOLUCIONARËT E MBUSHUR ME MENDIME DASHAMIRËSE BORGJEZE
QË VAZHDOJNË THJESHT TË JENË DEPOZITUES
TË KËRCëNIMIT MORALIST QË I BËHET NJERIUT. Pasi t’i ndez

pra këta qirinj ekspresionistë tek lteret
e Seksit, do t’i kthehem Fesë.
Dhe do t’i shkruaj Moravias së pashqetësuar një “PASOLINARE

MBI MËNYRAT E TË QENIT POET”, me marrëdhënien
mes shenjës dhe gjësë – dhe më së fundi
do t’ua tregoj pasionin tim të vërtetë.

Që është jeta e tërbuar [ose e padëshiruar] [ose vdekatare]
– e prandaj, sërish, poezia:
nuk merr parasysh as shenjën dhe as gjënë ekzistuese,

ja pra. Po të kishte qenë njeriu një Monotip në Subtopinë
e një bote ku s’ka më kapital gjuhësor
e po të zhdukej pra fjala prej secilës mënyrë

të të dëgjuarit apo të të thënit, atëherë do të ishte i shtrënguar mistikisht
prej lidhjeve me gjërat, e me atë që gjërat
janë, nuk do të ishte më i fiksuar në debatet

e trishta, do të ishte gjithnjë i ri, i mbushur me të vërteta
galduese, pragmatiste – jo më me instrumentalizime,
përpjekje që i përkthen në limonë, në trëndafila…

por gjithnjë dhe vetëm, dritë, siç është realiteti
i gjërave kur ato janë në kujtesë
në prag të të qenit të përmendura, e tashmë

përplot me lavdinë e tyre fizike.
Nëse më vonë do të zbuloja se kisha kancer e do të vdisja
këtë do ta konsideroja një fitore

të atij realiteti të gjërave. Nëse ka marrë fund mëshira prej biri
për botën, ç’kuptim ka të vazhdosh ta frekuentosh?
Ah, të mos rrish më në këmbë në aromën e kripës

të botës së tjetërkujt (mikroborgjeze, letrare)
me gotën e uiskit në dorë e me fytyrën si mut,
– që do të më vinte keq nëse nuk do ta tregoja

ashtu siç është – para se për mua njeriu të tretet –
tek “HYJNORJA MIMESIS”, tek ajo vepër në qoftë e thënë
të shkruhet, e për inatin tim, kaq e blertë

kaq e blertë, me blerim prej kohës së shkuar, prej rinisë sime,
në botën e poshtër e të zverdhur të shpirtit tim…
por jo, por jo, është prill, jam më

i freskët se çdo riosh që dashuron
herët e para… Do ta flak shumë shpejt poshtë, me tone
epistolare, me shënime e me parenteza, një stuhi

prej “motivesh të lartpërmendur”, prej “etëtjerash”, emblemash
citatesh, e sidomos prej aluzionesh
(vetënxitëse gjer në pafundësi dhe shpërputhje

veçorish përballë gjithçkaje), i pari
trevargësh parodik në faqen magmatike të
Këngës së Parë, me nxitimin për të arritur më parë se sa të kryhet gjysma

atje ku Ferrit arkaik, emfatik
(romanik, siç duken qendrat e qyteteve tona
prej periferive tashmë të dënuara përgjithnjë)

i shtohet një shojcë prej Ferri të periudhës
neokapitaliste, për lloje të reja
mëkatesh (teprime në Arsyeshmëri

dhe në Paarsyeshmëri) që i bashkohen të vjetërve.
E do t’i shohësh në një ndërtesë betoni të këndshëm
do gjesh mes tyre dhe miqtë dhe armiqtë

nën tabelat sinjalizuese të “VEPRËS PËR RRITJEN
E DËNIMEVE TË SKËTERRSHME”, a): TEPËR TË PËRMBAJTURIT: Konformistët
(salloni Bellona), Vulgarët (një pritje në

selinë e presidentit), Cinikët (një takim me gazetarët
e gazetës “Corriere della Sera” dhe të ngjashmëve të tyre): e pastaj
të Dobëtit, Dyfytyrëshit, Frikacakët (individualistët

që ndihen si në shtëpinë e vet); b) Të PAPËRMBAJTURIT, ZONA
E PARË: tepri e Rregullsisë (socialistë borgjezë,
dashamirës të vegjël që u duket vetja heroj të vegjël,

thjesht se kanë zgjedhur heroikisht flamurin e duhur), tepri
e Pendesës (Mario Soldati, Guido Piovene); tepri e Servilitetit
(masa të pafundme pa anagrafë, pa emër, pa seks);

ZONA E DYTË: Arsyetuesit (Tommaso Landolfi) njerëz që rrinë
të ulur vetëm mbi uturakun e tyre; të Paarsyeshmit

prej Endoletrarëve (De Gaulle) me virgjëreshat e shenjta
të Ezra Poundit (teutonike apo italiote);
të Arsyeshmit (Alberto Moravia, shpendët e rrallë dhe flatrat

e të Angazhuarve neo-gotikë)
Oh verbëri e dashurisë!
E pashë mbi dy faqe të thjeshta

mbi dy sy prej këlyshi: ishte dashuri,
sepse buzëqeshje, ishte një vajzë e vogël
që vraponte në zemër për diell –

në verbërinë e dashurisë së saj – e drejtë, meskine
me kapuçin e saj të rreckosur
poshtë një ujësjellësi të stërmadh, mbi një stol

prej balte, mes barakash lyer me zift
– që vraponte, vajza e vogël, në zemër
të diellit, e drejtë, me qepallat e shtrënguara

prej verbërisë së një dashurie të thjeshtë, të veçantë,
drejt një tjetër krijese fëmijë
që rendte drejt saj, në diell

të banesave ku ishte nënë, ajo – meskine
në pallton e saj të rreckosur
që vraponte drejt krijesthës,

me buzëqeshje bashkëfajtore, të nxitur
bashkë me buzëqeshjen e tjetrës prej së njëjtës dashuri.
Vraponin drejt njëra tjetrës me syrin e lidhur

prej asaj buzëqeshjeje bashkëkohore në diell.

Oh Marx – gjithçka është ar – oh Freud – gjithçka
është dashuri – oh Proust – gjithçka është kujtesë –
oh Einstein – gjithçka është përfundim – oh Chaplin – gjithçka

është njeri – oh Kafka – gjithçka është tmerr –
oh popullatë vëllezërish të mi –
oh atdhe – oh ajo që përforcon identitetin –

oh paqe që lejon dhimbjen e egër –
oh njollë e fëminisë! Oh fat i artë
ndërtuar mbi eros e mbi vdekje, si

një shpërqendrim – dhe mbi një mijë pretekste
buzëqeshja, filozofia! Të kesh iluzione (dashuria)
të dallon, por veç në një qarkore shenjtëruar prej tekstesh

të pazëvendësueshme. Kthehem me Izraelin në zemër,
duke vuajtur për bijtë-vëllezër të tij nostalgjinë
e Europës romancë, oksitane, me shkëlqimin

paksa të zverdhur por plot me një poezi mizore
të kryeqyteteve të saj borgjeze mbi lumenj a mbi dete…
Normë negative dashurie. Udha e vërtetë

e atij që dëshiron të jetë është zhgënjyerja. Gjë që i barazon
të gjithë ata, si të vdekurit:
por rivendos në diskutim të shenjtët

tekste të qarkoreve. Ndaj duke pritur që të vijë
një Hebre i Madh të ri është një gjithçka e re
– ndaj së cilës bota e kurvëruar revoltohet –

duhet të zhgënjejmë në vogëlsinë tonë… Eh!,
duhet braktisur ai vendi i bukur që kemi zënë nën diell
(dhe ju duhet ta lini Izraelin, Hebrej!

se verbëria e dashurisë
i rikthen shpikjet në institucione
për t’i rishpikur pastaj vetëm me zemër

dhe madje gërsheton edhe kombe
me heshtjen e një nëne e një bije nën diell
– duke përndjekur, apo jo? të kundërtat…)

Sa për mua edhe unë anoj (tërbim) kah një dashuri e tillë,
fe e një biri elegjiak,
që me çdo kusht dëshiron të më nderojë.

As nuk shteron nga ana tjetër në lëmshin
e jetës së ndodhur e asaj që do ndodhë: dëshiron
ta thjeshtojë gjithçka në rendin e vet prej zambaku.

Mjaft, është qesharake. Ah të errëtat
vuajtje që shpien drejt një “fati opozitar”!
Por s’ka alternativë tjetër për veprat e mia të ardhshme.

“OPOZITË E VËRTETË”, “PAPA GJONI”, ose “PASION
(OSE ARKIV) I VITEVE GJASHTËDHJETË”, cilido qoftë
organi ku më së pari do të depozitoj, me një vizion

gjysmëprivat, dihet, të tilla vepra të miat të ardhshme, shfaqen si udhë
pa alternativa, për mua dhe për redaksinë
e qoseve të ngarkuar me detyrën – kësaj kompanie të vogël

ç’do të dish mbi ta: thuajse për shkak të përzgjedhjes
së farës. Opozitë e atij që nuk mund
të dashurohet prej askujt e që s’mund të dashurojë askënd, dhe që e vendos

pra dashurinë e vet si një jo
e paracaktuar, ushtrim i detyrës
politike si ushtrim i arsyes.
Më në fund, ah e di,

kurrë, në pasionin tim të keqpërdorur
kurrë s’ka pasur kaq kufomë sa tash
kur i rimarr në dorë të miat tabulae presentiae

në qoftë real realiteti, por pasi
që është shkatërruar në përjetësi e në të tashme
prej idesë së obsesionuar të një hiçi ndriçues.

Por në këtë realitet – tonin –
që i mbahet fryma, prej dhimbjes së fundit
të botës si një ndalje e pamundshme e tij –

dalloj qartë një nevojë shkrirëse
pakicash në aleancë me njëra-tjetrën. Kthehuni, Hebrej,
në agimet e kësaj Prehistorie,

e cila shumicës i buzëqesh si një Realitet:
humbje e njerëzisë dhe rikushtetim
kulturor i njeriut të ri – thonë

ata që marrin vesh. E në fakt, këtu qëndron gjëja:
tek atmosfera e një kombi të vogël
siç është Italia në pamje të parë – shtrohet

një dilemë e rrejshme mes Revolucionit dhe një Entiteti
që e quajnë Qendër e majtë – me të kuqen
e Gjuhëtarëve… rrjedha e re e realitetit

kështu pra pranohet dhe gëlltitet. Kthehuni
Hebrej që ta kundërshtoni, me ata tre-katër
veta që më në fund e kanë sqaruar

destinacionin e vet: drejt së ardhmes shkon
Pushteti, dhe e ndjek, në aktit triumfues,
Opozita, pushtet brenda pushteti.

Për atë që është i kryqëzuar tek arsyeshmëria e vet ronitëse
i squllur prej puritanizmit të vet, nuk ka më kuptim
përveçse një aristokraci, dhe medet, një opozitë jopopullore.

Revolucioni tashmë s’është gjë tjetër përveçse një ndjenjë.

Nëntor – dhjetor 1963

Në kohën e Sokratit

In Përkthime, Vjersha on 22 Shkurt, 2017 at 12:36
Remedios Varo - Shteg spiral, 1962

Remedios Varo – Shteg spiral, 1962

Friedrich Holderlin

Dikur kohën e gjykonin Hyjnitë

Mbretërit.
Të urtët.
E kush gjykon tani?

Mos vallë i gjithë populli?
Klerikët dhe të urtët?
Jo! Kush gjykon tash?
Një racë nepërkash!
Rrenacake e frikacake
Fjalën fisnike nuk kalon më
Nëpër buzë të askujt

O në emër
I thërras
Shpirtrat e moçëm!

Ose dërgoni këtu
Një hero

Ose
Dijen

 

Po i sqaroj ca gjëra

In Përkthime, Vjersha on 19 Shkurt, 2017 at 18:03
Max Ernst - Oedipus Rex, 1922

Max Ernst – Oedipus Rex, 1922

Pablo Neruda

Keni për të pyetur: po ku janë zymbylat?
Ku është metafizika petal-lulëkuqtë?
Ku shiu që pandalshëm i stërpikte
Fjalët dhe i mbushte ato plot
Të çara e plot harabelë?

Kam për t’ju treguar gjithë ç’ka bërë vaki!

Unë jetoja në një lagje
Një lagje të Madridit, me këmbana
Me sahate, me pemë.

Prej aty mund ta shihje
Fytyrën e thatë të Kastijës
Një oqean i lëkurtë.
Shtëpia ime quhej
Shtëpia e luleve, sepse prej çdo skute
Mbinin barbarozë: ishte
Një shtëpi e bukur
E atypari luanin do qen edhe fëmijë.
Raul, të
Mbahet mend?
Të mbahet mend Rafael?
Federiko, a të kujtohet?
Si dukeshin prej sokakut
Ballkonet e mi prej nga
Drita e qershorit rrëzonte një shi lulesh mbi gojët tuaja?
Vëlla,
Vëlla!
Gjithçka
Ishin zërat e lartë, kripa e pazarit
Grumbujt e bukës taze të nxehtë
Dyqanet e lagjes sime Arguelles me
Një statujë
Si një njollë boje mes një vorbulle peshqish:
Si vaji që mbush lugët,
Një rrapëtimë e zhurmshme
Këmbësh e duarsh i mbushte rrugët,
Metra, litra, matje
E mprehtë e jetës,
Si peshqit në konservë,
Kulmet e shtëpive me diellin e ftohtë në të cilin
Dështon çdo parashikim i motit,
Mermer elegant patatesh të çmendura,
Dhe domate, domate prej këtu e deri në det.

Dhe një mëngjes gjithçka nisi të kallej flakë
Dhe një mëngjes zjarret
Dolën prej nëntokës
Për të ngrënë njerëz,
E prej asaj kohe zjarr,
Barut, ç’prej asaj kohe,
Prej asaj kohe gjak.
Banditë me aeroplanë, këmishëzinj,
Banditë me unaza të shtrenjta e me gra dukesha,
Banditë me priftërinj të zinj që shpërndajnë bekime
Erdhën prej qiellit për të vrarë fëmijë,
Dhe nëpër rrugë gjaku i fëmijëve
Rridhte i thjeshtë, si gjak fëminor.

Çakej që do i përbuzte çdo çakall
Gurë që edhe therra e thatë po t’i kafshonte do t’i pështynte
Gjarpinj që edhe gjarpri do t’i urrente!

Përballë jush kam parë gjakun
E Spanjës të ngrihej
Për t’ju përmbytur në një dallgë të vetme
Krenarie e thikash!

Gjeneralë
Tradhtarë:
Shiheni shtëpinë time të vdekur
Shiheni Spanjën e prishur:
Por prej çdo shtëpie të vdekur lind metal i shkrirë
Në vend të luleve,
Por prej çdo gërmadhe të Spanjës
Lind Spanja,
Por prej çdo të riu të vrarë lind një pushkë me dy sy,
Por prej çdo krimi lindin plumba
Që do t’jua gjejnë një ditë dhe juve loçkën
E zemrës.

Dhe ju do të pyesni se pse poezia e këtij
Nuk na flet për ëndrrat, dhe për gjethet,
Apo për bjeshkët e larta të vendit të tij?

Ejani dhe shihni gjakun në rrugë,
Ejani dhe shihni
Gjakun në rrugë,
Ejani dhe shihni gjakun
Në rrugë!

Ndërrimi i Shekujve

In Përkthime, Vjersha on 17 Shkurt, 2017 at 18:16
Marie Cerminova - Fshih vetveten, 1944

Marie Cerminova – Fshih vetveten, 1944

Wislawa Szymborska (Visllava Shimborska)

Menduam se do qe më i mirë se të tjerët
Shekulli ynë XX
Por tash ai s’ka më kohë të dëshmohet i tillë
Vitet i ka të numëruar
Hapat të pasigurtë
Fryma i mbahet.

Tashmë shumëçka ka ndodhur
Që s’duhet të kishte ndodhur
E ato çka i prisnim
Nuk erdhën.

Pranvera duhej të ishte duke ardhur
Bashkë me lunturinë, mes gjërash të tjera.

Frika duhej t’i linte malet e fushat.
E vërteta duhej të mbërrinte para së vërtetës.

Ca gabime
Nuk do të duhej të ndodhnin më
Përshembull luftërat, uria e kështu me radhë.

Këto do të duhej të ishin respektuar:
Pambrojtësia e të pambrojturve,
Besimi e gjëra të tilla.

Cilido që donte të shijonte botën
Përballet me një qëllim të pamundur.

Idiotësia nuk është qesharake.
Dija nuk është zbavitëse.

Shpresa
Nuk është më ajo vajza e vogël
E të tjera. Medet.

Zoti më në fund qe gati të besonte tek njeriu:
I mirë e i fortë,
Por i miri e i forti
Janë ende dy njerëz të ndryshëm.

Si të jetoj – dikush ma bëri këtë pyetje në një letër,
Dikush të cilin kisha dashur
Ta pyesja për të njëjtën gjë.

Sërish e si gjithmonë
Siç u tha dhe më lart
S’ka pyetje më urgjente
Se pyetjet naive.

 

Arbër Zaimi